لاجونی گپ زئن و لاهیجانی نوشتن_جمع آوری و نوشته های دکترمحمدرضاتوکلی

که که_ شیرینی کدوحلوایی پخته شده، شکر،آرد برنج یا کندم، زیره، خمیرگرد گرد درروغن تابه سرخ میشود

حاج حسینعلی عکس قشنگ  ایسه

  

اوجا

خوندش

تام بزن 

تام توم بزه تی راه بوشو

آسمون گرگر کونه مبادا بترسی

دریا گوشئی

رش

میکال

قرماق

ماکوی

واکف

سالی

مریوان مین اینقد سواکی ایسابود هیتو جوش ویلی گوت
رسوایی زیبیل دوده
یک شو بوشوم روخونه بدم آو تی تی کونه

مسجد و تکیه محله خمیر کلایه لاهیجان 

خومرکلا

پیچانک
 دهه سی خوب یادم هست که به بیسکویت می گفتند "پیچانک". کارخانه تازه تاسیس ویتانا بیسکویت های را فله ای تولید می کرد، یعنی بیسکویت های شبیه بیسکویت مادر امروزی را داخل کارتن لفاف داربا کاغذ شفاف یا کاغذ روغنی با دقت می چیدند، بقالی ها می آوردند وروی ترازوی دو کفه ای وزن می کردند وداخل کاغذ می گذاشتند و با نخ نازک پنبه ای می پیچیدند و دست مشتری می دادند . مادرها بیشتر برای بچه های کوچک چند ماهه می خریدند با آب گرم و چای خیس میکردند و به بچه می دادند. مش رحیم جمشیدی روحش شاد در بازارچه خمرکلا دکان بقالی داشت و سالی چند بار موهای کوتاه شده سرش را حنا می گذاشت و کاملآ قرمز میکرد همینطور کف دست هاش و لابد کف پاهاش و لای انگشناش

فیلی آب دهان

بوز 

په

په بوز

په بوز گیرئی

کفش بوز بلند

این عکس را در روستای مربو منزل مهماندارمهربان مان هوشنگ باقری گرفتم نان خانگی کلفت و نرم و بشقابی از سرج که اولین باری بود می دیدم پرسیدم این سرشیر یا خامه یا پنیر است ؟ گفت نه سرج است سرج..!
serge

زولو

مار و ملون

تی تی پول
 دار زلزله ، زنجره

آو دوزی

 جوکول کوی، حشره سبز

زرخ پیتار

سیفتال

سیفتال کمر

پیتار

لال مگس

آولاکو

ووشوم

تورنگ 

آییل

دریا سلیم 

چولو

چشنک

رابشکن

نیاشک

خینو

سیته

سیاه سرت

کولکافیس

دم بلاسکن

نفت جیلئی

خوتکه

مرغ هوایی

آوبون

چنگر

جلد بکن جلد بکن بهاره

توئه

شیشه تیز بو می دسه درجه
اوموقع ماه محرم خانمون چادر به سر امان " لال پله" به
لاکو تله کشاگیته بو، تیک بیته اونه چشمونه کورا بوده بو

گمج نوخان

در  دروازه خاله به خاله باز بنه گوبما حیاط مین
  زاکون کوره غلام ترسونین، او وقتونه ، اونه گوتن غلوم غلوم آوچاه
مشته میدی طبقی عروسئی پلاستیک داشت زاکونه به نمایش دا  واوشونه گز و حلوه فورت
یکته طبقی دیگه هم بو انوگوتن یک شاخ . آخه اونه یکته چشم کور بو وقتی امامحل مین داد زی گوت ادایی چی بارده ماما
 توره پرویزی . خالی دودوای .ترک تیزرو. تور حیسینئی ...شخصیت های کوچه وبازار بون
!استونه بادوم . استونه زردک . استونه شلوغ بو ؟ کس صفت نده
روز روشن و دزدی ؟

قنده لاک

میئن پوشته اسختر لاجون میئن باغچه با کیش خال داشت . توئستون که استخر خشکا بو مردم پیاده شوئن اوره زاکون چای مای بازی گودن یا قائم باشک بازی گودن

هچی

وقتی ندانی کوکو هچی پلا فرو کن

هوا سرده هچی یخ

هچی گپ بزئم

عروس گلی

آغوز بازی

چو تودئن
 چو دکتن
 سرزبان افتادن و شایعه پراکنی
چو دکته           شایعه شده

  میان پر شیرینی لاهیجان  آرد  برنجی زعفرانی با بوی گلاب

بژدل، بجدل
زول و حریص
زیگال
چوب زیگال
زرجوئه با شله پله مخلوته گودن لچک رو پهنه گودن دوستن

دست و پا که ضرب بده بو .گاهی یکته تخم مرغ شکینن اونه مین که درد و التهاب جای ضربه بده خوبا بون

سرکتاب ودوعا_ملاخنم حدیثی پشت خومرکلا نیشته بود مرغونه سر باخط خوش فارسی عربی نوشت یک تومون هیت.  مورغنه آوردن خونه یکته یکته همه باصدای بلند اسم بردند بعد محکم زئن کاسه میین بشکه و حباب کف شوماردن ....!زیر لب یواشئی گوتن چشم حسود بترکه
 موله شلوغ کن ملاشلوغ کن
 harmalehkas هرماله کس
 هرماله وقتون
همسرامال ، هم سن و سال
کلاکلی چشم هم چشمی
رخشهنه گیتن ، ادادرآوردن
گول گوله چهارشنبه در لاجون کولش آتش زئنن
واسه لنگی درآردن ، دبه گودن
خنمه خیابونه میین فوخوته خوشه زئک زئن
ایشه مه به ملاله
اینه فشکسه بو، ماهی خاش بوخورده اینه گولی بیته
بیج ، زبل زرنگ
سوخال باز
شوکوم براری
کینسه بنیشتای
سرفترکی
خیل زمت
دراز روده
این روده یکته راست دنئی
پس قد مردکه
سوقولمه و سوقول دمه زئن
 پیلیس کین گیتن
صفت نشئون دئن
می جونه گین درد بیته
کشاگیتن کشایتن
زئکه کشاگیته موچی بزه
 می مورسون آدمون ول معطلن

آو کونوس
فقط "آب+ کونوس" لازمه چیز دیگری لازم نیست پنج شش هفته بعدش قابل مصرف میشه

آسِد حسین وَرجِه
ته یاد دَرِه چی بُوتم؟
که مو شیر موسون بوم
تی عیشقه جی بسوتم
تی شون پسی لاکو جون
یکته شبه نخوتم
هر جا بشوم ته نیدم
دنیا همه بموتم
تو می دیل مین بی
مو می دیله دموتم

 رضا کاظمی

 
ترجمه

 در کنار آقا سید حسین / یادت می آید که به تو چه گفتم؟ / که من مانند شیر بودم / از عشق تو سوختم / بعد از رفتن تو دخترجان / حتی یک شب هم نخوابیدم / هرجا رفتم تو را ندیدم / کل دنیا را گشتم / تو در دلم بودی / من روی دلم پا گذاشتم

  شینچال  سیسئون سل لاجون، شن و سنگ ریزه زیاد مصرف داشت ارابه  ارابه شین ویتن  که ایطوری گودا بو

 . لابد روستای تجن گوکه میئن،آو و گومیش زیاد داشت که اونه اسمه بنان تجن گوکه
گله گوده
چوغال گل
سیاه تیل
ایشتک، کنه
حشره انگل چهارپایان که عامل بیماری تب کنگو و انتقال ویروس به حیوان و انسان است باعث مرگ و میرانسان میشود
سوپول
سوبوج
جرب

سرخ سیبئی توسرخ

کال پامادور
تره فلفلئی

سل باقله "ده خوردن دانه ؟"

خالی دشکنئی خورده دبو اینه فشکسه خوب بوخفه نبو
ایتوچی هکارئی ماشه ویته سرخ ذوغاله ویگیره
 پنیر بوروشته _املت پنیر_پنیر تخم مرغ کره یا روغن کمی شوید تازه یا خشک شده را تابه حین سرخ شدن بهم میزنیم
   ورقه بادمجان_ حلقه های بادمجان سرخ شده درتابه می چینیم  مخلوط تخم مرغ و نمک ادویه رادر تابه بدون بهم زدن حرارت میدهیم


پامادور واویجه _کمی سیر داغ درست میکنیم تکه های ریزشده گوجه فرنگی را با روغن درتابه تف میدهیم پس از پخته شدن گوجه ها چند تخم مرغ داخلش میریزیم تا پخته بشود.
بادمجان واویجه _یکی دو پیاز را سرخ میکنیم بادمجان پوست کنده را باندازه حبه قند ریز میکنیم کمی نمک اضافه میکنیم تاآب   بیفتد سپس بادمجان ها را مشت کرده فشار میدهیم آبش خارج شود درتابه باپیاز داغ آرام آرام سرخ میکنیم کمی زرد چوبه ادویه اضافه میکنم پس از سرخ شدن و پخته شدن چند تخم مرغ به مخلوط اضافه میکنیم . بعضی ها گوجه فرنگی ریز شده را هم به مخلوط بادمجان سرخ شده اضافه میکنند .

شاخ گوزن گنجه گو کاشته شده در درخت نارون بقعه چهل ستون زاکله بر لاهیحان

جیردوکون برامیرصادوق جیرسر
زیاد اینگاره نگیر
تنا گیتن
بوشو ته پیراسه بومنئم
هیچی نوخونم ، ده مه نوانه
اشتالی تشک بازی
آغوز بازی بعداز سیلاگودن تازه آغوزبا سیاه ببو دست
آقوز چینی با دوخالنگی

تله کوته، خاتیک، مرغ و چیری 

دخسونه آلبالو، خیسانده آلبالو خشکه

آب انجیره، خیسانه انجیر

مرغونه دشکن ، نیمرو تخم مرغ

غاز مرغونه، تخم غاز 

کولکا بو کرک، مرغ کرج شده
کولشکن ، مرغ کرج
گیل تجربه، درمان تجربی
سرکتاب واگودن
دعا کتاب
 رسوایی زیبیل دودن،رسوایی بر پا کردن
میتیل فوسه سن ، بد آوردن رسوا شدن

هفت تئیی
آو غوره

خیلی زمت
گل گوده
تایسه کورا ایسابی
فرده صوماینه سه
تایسلا کورا بشه بی
منگل ماتو
زول
زن قاضی
      اجئی آقا            باجی مادر
خو گوره           خور و پف

فیبیتن
 نیم کولئی
 کنار کنارکه بوشود
خوشه سرکله فیبیته
دره نیم کولی بنی دره دنود
فی زئن ، شومه فی بزن خاموشا بون،
مون دماغ بوئن و دماغ پره خوردن ؟
دوکوچی غذاخوردن
ازبس جوئه بزم می کوچ درد بیته
کوچ آرواره

هپتی پتئی
باقلی آو
فندوقئی
خوج خوری
شیش
را به القاب اضافه بفرمایید

ماز              واکس
ماز زنی
کوله به کوله   دم به دم
تترج            پشت سر هم
گیجگالی       غلغلک
شئل ترس مامد          اشاره به آدم ترسو
توگور موگور گیتن
بزن به گیر گودن 
زاک و زیک       بچه مچه ها ، برو بچ
چادر شو کمر دوستن
سرخه جول ، جول، لپ

آو= آب

آو کونوس = میوه ازگیل نرم شده داخل آب

کله سر خور=کسی که از ظرف روی اجاق میخورد

کیناسین کیناسین راه شوئن =با نشیمن راه رفتن

دخسئن  خشکه اخته =خیس کردن اخته خشکه ، خمس

کرنی  نوازان

پیلیس     نیشگون

فوخوس   فشار

دکو   تنه زدن

هالوچین   تاب

گاره=گهواره

هاکه شیین = کشیدن

هکش= بکش

دکه شین=سفت کردن

دوستن= بستن

دود= ببند

کونوس جنگلی برای  تهیه آوکونوس

سرومچه=سر و دهان

سرودیم=سر و صورت

آغوز=گردو

آغوز دار =درخت گردو

مربای توج  مربای به

انار پته= مویز انگورپخته

پنیر بوروشته = املت پنیر تخم مرغ

لاکو= دختره

ریکه=پسرک

زنکه= زنه

مردکه=مردک

آولاکو= لاک پشت

سینه آو=شنا

نو= قایق چوبی

سینه آو بودی؟ = شنا کردی ؟

کولاکت= چوب حمل بار روی شانه

زیبیل =زنبیل

 انجیرلبه = سبد مخروطی چوبی حمل انجیر

وروره =زنبیل خیلی بزرگ

 چانچو= چوب دوسربرگشته حمل زنبیل

داره= داس اره ، داس دندانه دار

گرباز=بیل راست کوچک چلنگری شده

پاچو=چوب پازدن_ چوب تراشیده شده سوراخدار داخل دسته بیل

 داغوله= جرزدن

خانومه بازارسر فوخوته خوزهکه بزه

ریکه م بنیشته زمین لک لکاشون بوده

سوفال دچینی و دوراز گودن_سفال چینی و دوباره از نو کردن

غاز مورغونه

ز گنه  آو زیر ماست کیسه

پمادور

در لاهیجان به این وسیله نشستن میگن " کتلاکینه" که از دوتخته عمودی و دوتخته افقی به هم میخ شده درست شده است
این را من درست کرده ام درکنار باغچه رویش می نشینم
در لاهیجان قدیم دمپلیی یا کفش تخته ای رنگ شده می فروختند که هر لنگه اش با دوتسمه لاستیکی ضایعاتی ضربدری به دوطرف تخته میخ می شد به اون میگفتند  کتله 

زن قاضی= خواستگاری

وراشین زیئن = بهم زدن

کولی بیجه گوشته وراشین بزن= گوشت تابه را هم بزن

گولی= گلو

می گوله فشکسه= پرید توی گلوی من

فشکسن= تو گلو گیر کردن

شو آدم = فامیل شوهر

خواخور= خواهر

خواخورزه= خوهرزاده

مردخواخور= شوهر خواهر

برار= برادر

برارزه = برادر زاده

برار زن= زن برادر

مار=مادر

مار مرد = ناپدری شوهر مادر

زومار =مادرزن

پیر = پدر

پیرزن= زن بابا

زوپیر= پدر زن

ماشل = خاله

خالجینی = خاله

دتر= دختر

عمه مرد = شوهر عمه

عمه دتر= دختر عمه

عمه پسر=پسر عمه

عم زن = زن عمو

عم دتر =دختر عمو

عم پسر =پسر عمو

ره فا= منتظر

تی ره فا بیسام = منتظرت ماندم

تی بلا میسر= بلاهت بخوره بسرمن

جوئرا گیتن = بالا بردن

هیین = خریدن

بلوش بیم = تمشک خریدم

بلوش بهی؟ = تمشک خریدی ؟

ویریسئن = بلند شدن از خواب بیدار شدن ایستادن

ویریس = بایست

از خو ویریسه = از خواب بیدار شد

نیشتن = نشستن

نیشتی ؟ ویریس   نشسته ای ؟ پاشو
کیتیر بوده  بغض کردن و لب و لوچه تغییر شکل دادن

که که                       کدو حلوایی بخته شده آرد برنج یا گندم زیره شکرمخلوط میشود خمیر گرد گرد در تابه سرخ میشود 

نفته پوت                    ظرف حلبی بیست لیتری نفت

جوت                         الکن

آسمون گورگور             رعد و برق

وارش                        باران

می                           مه

شات دونه 

شروم                          مه

سل                          تالاب

سل تی تی                 نیلوفر آبی

نوقول دان                  بانکه شیشه ای

خرشه                        دسرتخم مرغ آرد شیر

ترک                        دسر آرد روغن شکر زعفران

قیقناق                      نیمرو تخم مرغ شکر دارچین

اشتالی

ماهی مورغونه            املت ماهی شور و دودی سرخ شده 

اشپول واویجه            املت تخم ماهی سفید شوریده تف داده شده

رشته خوشکار             شیرینی سرخ کردنی

رشته ختایی              رشته خشک سرخ شدنی

کیش خال                شاخه های شمشادجنگل های کوهستان

  

کیش درختونه زاکله بره آفت بیته

واتوره                     هذیان
گوتن    گفتن
قیش  کمر بند
گولی    گلو
پشت و پهلی   پشت و پهلو
بوز   پاشنه 
بوز بلند    پاشنه بلند
په بوز گیر  خرچنگ
پسه قد    قدکوتاه
تال   کام 
ناک تال   کام سقف دهان
چکره    پشت ران 
می چکره شله بود= پشت پای من قوت ندارد
چیکال   مشت
جوئه   فک
دیم   صورت
سیسه    لثه
گیجه گه  گیجگاه ، بالای گوش
آوپیله   طاول
خون دمیر   کبودی
بی وقتی ...؟ اجنه دست داشتن
چهارشنبه شو بوشو حیاط مین اینه بی وقتی ببو این جون و گین انبرک بزه و جیجاکی ببو
هفته بیجار   ترشی سبزی
 چوچاق   زولنگ سبزی وحشی 
 بارم بو    نوعی پونه
کبار   تره
خیل   گشنیز
ترنگ زبانئی   اسفناج وحشی
کوتکوتو  پونه وحشی
ترش واش   سبزی   وحشی
هیمه   هیزم
چکلاکشی   بیگاری
ذغال تاچه   کیسه ذغال
پله بنه   ته دیگ

وئیر جلفه   گذر رودخانه گود و ژرف است

بماسه   متورم شد 

خوروم زاک   بچه خوب

آوچین آب چین   کیسه پلاستیکی سلوفان

کارواکن دتر  دختر کاری

آداش  برادر

آقه جون  آقا جون

هنده   بازهم

تسک  دلتنگ

توک  نوک

   اویسی     هوو 

آوخوری     لیوان

گاز           دندان

ازه گاز      دندان دائمی

تور بیلی    خل

پیلاقه        پدر بزرگ

پیله خنم    مادر بزرگ

فشکه زئن      کنار کش شورت و پیژامه قراردادن و مخفی کردن

فیچین      انتخابی برداشتن

چئن       چیدن  زایمان کردن

امادرم     دارم میام

پوشکاله   تفاله

دودن     ریختن 

پله دودن  پلو کشیدن

 

یئن خریدن
دمیشک  قبلآ
کوزه میین انارپته ویتم می دست پیچاکا بو
ویریس چره ایره خوتی؟ نخوته بوم، نخوته بیدار بوم
کله سر خوره همش تیک زئنه
کینسه بنیشتای
ناخبرکی بما دیرین مو بترسئم
حموم اسباب
کیسه و لیفک
مرسی گل دخوسون جا
تاس و تشت 
 بیدره  
موجوما
گامی وادون
بشو بشو تا پیراسه بومنئم
زود باش کینه مینه نوکون
مه سوغولدمه نزن
فرده صوباینه سه شنم بازار
لگد دمج
پیپ و گلکار
هندونه کله
ذغال کله
بولو کج بیل
پل خوم لئوم بوده بزرگه بو
کله گیتن کرت گرفتن
گوار کبار تره
 لیسکه پر رو

خوج خونی؟ اهه دانی بار. نه هچه گپ بزئم

هرماله وقتون اونه اینم

مه ایشتو بزه

شیش فولوق کباب سهخی

خوشه پا چیکسه بنیشته سبزی بچه

هچمسه اغوز ویته 

برنج دکون چوپاره مین دوجین 

دوجین نکن، درهم فیچین

تی دلباب ایسه

واسلنگی درنار

ازو چاچول بزونه

شعل میری زنه

ایشتو زنه

چیشته بخورده

توگور موگور گیتن

کلاه تخته سر ببی

زولابو هرچه فرس خونه 

 تم بزن تم

 

تم توم بزه تی راه بگیر بوشو
خیابون خزر یکته نمایشگاه وابو اینه اسمه بنان هیتوگالری
مزار کوتی بند بون لاجون یکته کوه هنه عین گنبد شیخ زاهد
اینه جول سفیده هچی پاپوی
 می رخته بوشوستم وارگینم  فتکی  افتوبخورده هچی بوبو تخ تخی
 دوشاوخانی دیزبونه هرچی بگردسیم پیدانودیم
خانومه بازارسر فوخوته خوزهکه بزه
ریکه بنیشته زمین لک لکاشون بوده

عکس گرفتن موقع موجیک بزی تی چشم دوسه دکته 
وینجه مین شات دونه دوده کش بما
یه شوبوشوم روخونه
بدم آو تی تی کونه
بوشوم حسنعلی خونه
حسنعلی مه راه ندا
سگونه کیش کیش بدا
ای دره واکون باد با
او دره وا کون باد با
بلقیسه داماد با
بلقیسه کمر تاو خونه
سالی یه من جوخونه
تی تک درد گود، کره دا؟ یا کره ندا؟ بد نه، هچی انئی کره دا.